Napoleon w Poznaniu. List z 1806 roku i wielka gra o Polskę

Czy Napoleon naprawdę chciał odbudować Polskę, czy jedynie rozgrywał sprawę polską w wielkiej politycznej partii z Prusami, Rosją i Austrią? To pytanie od lat powraca w polskiej pamięci historycznej. Szczególnie mocno wybrzmiewa ono przy lekturze dokumentów powstałych w momencie, gdy Wielka Armia wkroczyła na ziemie dawnej Rzeczypospolitej, a sprawa polska ponownie stała się jednym z istotnych tematów europejskiej dyplomacji.

W najnowszym filmie rozmawiamy z dr. Dominikiem Szczęsnym-Kostaneckim — historykiem oraz autorem katalogowego opisu jednego z najciekawszych obiektów naszej najbliższej aukcji: listu Napoleona Bonaparte do Antoine’a-François Andréossy’ego, napisanego w Poznaniu 1 grudnia 1806 roku.

 

Dokument z momentu przełomowego

Przedmiotem rozmowy jest oryginalny list Napoleona Bonaparte skierowany do Antoine’a-François Andréossy’ego, francuskiego wojskowego i dyplomaty, jednego z zaufanych ludzi cesarza. Dokument ma charakter instrukcji dyplomatycznej dotyczącej sprawy polskiej i został sporządzony w momencie szczególnym: po klęsce Prus pod Jeną i Auerstädt, po wkroczeniu Napoleona do Berlina i w czasie jego pobytu na ziemiach dawnej Rzeczypospolitej.

List powstał w Poznaniu 1 grudnia 1806 roku. Napoleon znajdował się wtedy w samym centrum wydarzeń, które dla Polaków miały ogromne znaczenie. Wielka Armia weszła na ziemie polskie, w Warszawie pojawiły się wojska francuskie, a w Wielkopolsce narastał entuzjazm związany z możliwością zmiany sytuacji politycznej po rozbiorach.

To właśnie w tym kontekście cesarz Francuzów musiał zdecydować, jak daleko może posunąć się w sprawie polskiej. Czy miał przed sobą realny projekt odbudowy państwa polskiego, czy raczej traktował Polaków jako ważny, ale podporządkowany szerszej strategii element politycznej układanki?

Polacy: sojusznicy czy karta przetargowa?

W rozmowie pytamy między innymi o to, czy Napoleon widział w Polakach przyszłych sojuszników, czy raczej narzędzie nacisku na inne mocarstwa. W liście pojawia się sugestywna obserwacja, że „cała Polska powstaje”, a różne stany społeczne gotowe są chwycić za broń. Jednocześnie Napoleon nie składa jeszcze jednoznacznej obietnicy odbudowy państwa polskiego.

Sprawa polska staje się więc zarazem nadzieją, argumentem dyplomatycznym i elementem wielkiej gry politycznej. To właśnie czyni ten dokument tak interesującym: pokazuje Napoleona nie tylko jako wodza, ale również jako dyplomatę, który doskonale rozumiał, że polski entuzjazm może mieć znaczenie militarne, polityczne i psychologiczne.

Austria, Galicja i europejska dyplomacja

Szczególne miejsce w dokumencie zajmuje Austria oraz sprawa Galicji. Napoleon zapewnia, że nie chce naruszać interesów Wiednia, ale jednocześnie pokazuje, że polski ruch narodowy może stać się dla Austrii poważnym problemem.

W tle pojawia się więc pytanie, które do dziś pozostaje fascynujące: czy Napoleon był rzeczywistym sprzymierzeńcem Polaków, czy przede wszystkim genialnym politykiem, który potrafił wykorzystać ich nadzieje w rozgrywce z Prusami, Rosją i Austrią?

Odpowiedź nie jest prosta. I właśnie dlatego ten list jest tak ważny. Nie daje on łatwej deklaracji w rodzaju: „Napoleon chce odbudować Polskę”. Pokazuje raczej moment, w którym sprawa polska staje się realnym narzędziem polityki europejskiej — i jednocześnie sprawą, od której Napoleonowi coraz trudniej było się wycofać.

List Napoleona na aukcji Antykwariatu Gryf

 

Zobacz list Napoleona do ambasadora Andréossy’ego na OneBid

List będzie prezentowany na aukcji Antykwariatu Gryf już 31 maja na portalu OneBid.pl. Warto dodać, że sam obiekt był w 2022 roku wystawiany w Pałacu pod Blachą na ekspozycji „Sygnatury Napoleona Bonaparte”

 

To dokument wyjątkowy nie tylko ze względu na osobę autora, ale również ze względu na moment historyczny, którego dotyczy. Łączy w sobie historię Napoleona, dzieje Polski po rozbiorach, dyplomację europejską oraz pytanie o to, jak wielka polityka mocarstw wpływała na los narodów pozbawionych własnego państwa.

Czy jeden list może odsłonić kulisy wielkiej gry o Polskę? W tym przypadku zdecydowanie tak.

Zobacz opisywany list w katalogu aukcyjnym:

Więcej wyjątkowych dokumentów, książek i historii znajdą Państwo na stronie Antykwariatu Gryf:
https://antykwariatgryf.pl/