III Batalion 201. pułku piechoty w Wilnie, 1920 r. – historia zapisana na odwrocie fotografii
Są takie pamiątki, które nie potrzebują długich opisów, żeby robić wrażenie. Wystarczy jedno zdjęcie, kilka twarzy w wojskowych mundurach i krótka notatka na odwrocie, a nagle przeszłość staje się bardzo bliska – niemal namacalna.
Prezentowana fotografia to zbiorowe ujęcie III Batalionu 201. pułku piechoty w Wilnie z 1920 roku. Zdjęcie pochodzi z czasu, gdy miasto znalazło się w centrum wydarzeń związanych z tzw. Litwą Środkową, powstałą po zajęciu Wilna przez oddziały dowodzone przez gen. Lucjana Żeligowskiego. To okres skomplikowany i pełen napięć – politycznie, militarnie i społecznie – a jednocześnie niezwykle ważny dla historii regionu.
Fotografia, która mówi więcej niż podpis
Na pierwszy rzut oka to klasyczne zdjęcie wojskowe: kilkadziesiąt osób ustawionych w kilku rzędach, poważne spojrzenia, mundury, czapki, poczucie dyscypliny i wspólnoty. Ale prawdziwy ciężar tej pamiątki ujawnia się dopiero wtedy, gdy spojrzymy na jej rewers.
Na odwrocie znajduje się odręczna informacja, która nadaje zdjęciu wyjątkowo osobisty charakter. Autor notatki wspomina, że był szefem kancelarii batalionu po zajęciu Wilna. I nagle ta fotografia przestaje być tylko „zbiorówką” – staje się dokumentem przeżycia, fragmentem życiorysu, śladem konkretnego człowieka.
Dlaczego takie pamiątki są tak poruszające?
Bo łączą wielką historię z małą, prywatną perspektywą. Z jednej strony mamy tło wydarzeń – Wilno, rok 1920, okres przejściowy i burzliwy. Z drugiej: zwykłe zdanie zapisane ręką uczestnika tamtych dni. To właśnie takie drobne dopiski sprawiają, że archiwalia nabierają życia i przestają być anonimowe.
